Czucie proprioceptywne - jak je opisać? Często mówi się o posiadaniu, tak zwanego, szóstego zmysłu. W rzeczywistości każdy z nas takowy posiada i jest nim właśnie propriocepcja.
Zmysł ten pozwala nam określić położenie naszych kończyn w przestrzeni i umożliwia wykrywanie ruchu. Może się wydawać, że to nic nadzwyczajnego, ale w rzeczywistości zaburzenie czucia proprioceptywnego może doprowadzić do poważnych komplikacji.
Czucie proprioceptywne - znaczenie propriocepcji w naszym życiu
Czucie proprioceptywne, propriocepcja, inaczej czucie głębokie, to zmysł pozwalający na uświadomienie sobie, jakie jest ułożenie części ciała w przestrzeni. Pojęcie to zostało wprowadzone w 1906 roku przez angielskiego neurofizjologa Sir Charleasa Sherringtona. Jest to połączenie słowa percepcja i łacińskiego określenia proprius, czyli własny.
Z pojęciem propriocepcji ściśle związana jest kinestezja, którą niektórzy stosują jako pojęcie tożsame. Część badaczy natomiast, dzieli te dwa pojęcia i określa propriocepcję jako poczucie położenia ciała w przestrzeni, a kinestezję jako świadomość ruchu.
Główną rolę w czuciu głębokim odgrywają proprioceptory, czyli wyspecjalizowane neurony odbierające bodźce ze skóry, mięśni, ścięgien i stawów. Ich zadaniem jest przekazywanie sygnałów do ośrodków kory mózgowej, które z kolei odpowiadają za ruch. Dzięki nim, w odpowiednim momencie dochodzi do skurczu mięśni, który umożliwia wykonanie precyzyjnego manewru. Prioreceptory odpowiadają zarówno za czyny świadome takie, jak dotykanie palcem czubka nosa z zamkniętymi oczami, jak i nieświadome, jak odruch kolanowy.
Propriocepcja opisywana jest w trzech aspektach. Po pierwsze, pomaga ona chronić stawy przed nadmiernym i szkodliwym ruchem poprzez mechanizm odruchowy. A o drugie, podczas postawy statycznej zmysł ten przekazuje informacje o stabilizacji stawu. Po trzecie, pomaga w koordynacji ruchów w precyzyjny sposób. W konsekwencji możemy bez większego trudu poruszać się w otaczającym nas środowisku, nie robiąc sobie przy tym krzywdy.
Dzięki posiadaniu „szóstego zmysłu”, mamy możliwość nauczenia się nowych sekwencji motorycznych. Możemy chwytać, manipulować przedmiotami, nasze ruchy są precyzyjne i wydajne. Bez tego nie moglibyśmy wykonywać podstawowych czynności, jak jedzenie czy stanie oraz bardziej złożonych, jak taniec lub sporty wyczynowe.
Zaburzenia propriocepcji i ich konsekwencje
Zaburzenia czucia proprioceptywnego mogą doprowadzać do niepoprawnej postawy ciała, problemów z równowagą oraz oczywistych trudności w czynnościach dnia codziennego. Przyczyną tych nieprawidłowości mogą być między innymi choroby zwyrodnieniowe i zapalenie stawów.
Czucie proprioceptywne - przykłady zaburzeń
Kilka ciekawych przypadków zaburzenia propriocepcji opisał Oliver Sacks w książce “Mężczyzna, który pomylił swoją żonę z kapeluszem”. Jest tam, między innymi, historia człowieka, który pomylił swoją własną nogę z amputantem. W kosekwencji spada z łóżka próbując wyrzucić obiekt, jego zdaniem podrzucony przez pielęgniarkę, na podłogę. Sytuacja, choć wydaje się zabawna, świadczy o poważnych problemach ze świadomością własnego ciała.