Jaka jest rola epidermy? Tkanka okrywająca roślin. Jak ważna jest epiderma?

Epidermy, czy też skórki można dopatrzeć się spokojnie gołym okiem. Jednak czemu pod mikroskopem ma ona tak specyficzną budowę, do tego zależną od miejsca, gdzie się znajduje w organizmie. Rośliny podczas ewolucji wyspecjalizowały się tak, by móc przetrwać warunki środowiska, w którym bytują. Pierwszą barierą organizmu roślinnego, jaka ma styczność z czynnikami egzogennymi jest epiderma.

Nazewnictwo i podział epidermy

Epiderma, czyli skórka, to zewnętrzna warstwa komórek pierwotnych ciała rośliny. Ten powierzchniowy pokład komórek wykazuje istotne różnice w budowie i w funkcji.

 

W korzeniach skórka nosi nazwę ryzoderma lub epiblema, ponieważ ma odmienne pochodzenie i pełni inną funkcję niż epiderma pędu. Skórka korzenia wyposażona jest we włośniki. Są to specjalne komórki, które zwiększają powierzchnię chłonną korzenia. I istotnie, budowa ryzodermy pozwala na spełnianie podstawowej funkcji korzenia - pobieranie wody i substancji odżywczych z gleby. Ponadto chroni ona tkanki znajdujące się pod nią przed uszkodzeniami, stanowi ona pierwszą barierę dla drobnoustrojów i pasożytów.

 

 

Epiderma pędu chroni roślinę przed nadmierną transpiracją. Często pokrywają ją woski, zmniejszające podatność na wnikanie drobnoustrojów i pasożytów oraz ograniczają przenikanie promieniowania UV do tkanek. Skórka ta reguluje wymianę gazową, może pomagać magazynować wodę i produkty przemiany materii. Czasami tkanka ta fotosyntetyzuje, a także bierze udział w wydzielaniu, absorpcji, a nawet percepcji bodźców. Tkankę tę charakteryzują potencjalne właściwości merystematyczne, może w jej obrębie tworzyć się fellogen. Bywa, że jest ona bogato wyposażona w charakterystyczne wytwory, np. kutner, struktury wydzielnicze, czy włoski mechaniczne.

Powstawanie epidermy

Epiderma pochodzi z najbardziej zewnętrznych inicjałów wierzchołkowych – protodermy. Początkowo niezróżnicowana warstwa, z czasem ulega dyferencjacji. Komórki starej epidermy są dużo szersze. Organy od momentu zajścia przyrostu wtórnego zachowują epidermę przez całe życie (np. u wielu nagonasiennych, drzew). Jedno- i dwuliścienne z przyrostem wtórnym, mogą zachowywać epidermę przez różny okres. Później jej funkcje przejmuje peryderma.

Budowa epidermy

Skład epidermy różni się w zależności od umiejscowienia w organizmie roślinnym. Epiderma zbudowana jest z następujących elementów komórkowych:

• Włośnikowe komórki epidermalne
• Komórki szparkowe
• Włoski = trichomy
• Włośniki na korzeniach

Komórki epidermalne

Mogą mieć kształt płytkowaty, w nasionach palisadowy, są 14-stościenne. Ich kształt związany jest z położeniem, mogą być wydłużone (np. w łodygach, nad żebrami liści i na powierzchni liścia roślin jednoliściennych). Warstwy epidermy, na obu powierzchniach liścia (spodniej i wierzchniej), różnią się kształtem, wielkością, grubością ściany komórkowej czy kutykuli.

Zróżnicowanie tkanki okrywającej między gatunkami

U paprotników w epidermie występują liczne chloroplasty, u innych rośłin jest to zjawisko bardzo rzadkie i nie w pełni wykształcone, tzn. chloroplasty mogą posiadać niewielką ilość chlorofilu (u wielu roślin cieniolubych, np. u szczawika zajęczego).

 

Epiderma traw jest różnorodna morfologicznie. Cechę tę wykorzystuje się dla celów taksonomicznych. Epiderma ta zawiera 2 typu komórek długich i 2 rodzaje komórek krótkich: krzemionkowe i korkowe (dodatkowo wewnątrz mogą posiadać ciała organiczne). Komórki krótkie występują parami, mogą tworzyć uwypuklenia w formie kolców czy włosków. Cechą charakterystyczną tej epidermy są komórki ułożone w równoległych rzędach, jednak o różnym składzie. Mogą to być komórki pęcherzykowate na całej powierzchni górnej liścia, albo tylko w zagłębieniach pomiędzy nerwami. Są one bogate w wodę, nie mają chloroplastów, ich ściany są cienkie. Komórki te biorą udział w rozwijaniu blaszki liściowej, czyli komórki rozpościerające. Inne mogą odpowiadać na higroskopijność liści (podatność na wchłanianie wilgoci lub nawet wiązanie się z wodą). Wyróżniono dlatego komórki ruchowe, czyli motoryczne.

U roślin iglastych ściany wtórne ulegają lignifikacji. W łupinach i łuskach epiderma różnicuje się w sklerenchymę. W ścianach stycznych komórek epidermy występują u roślin iglastych pierwotne pola jamkowe, plasmodesmy, ektodesmy (czyli takie, które się kontaktują ze środowiskiem i ich funkcja to wydzielanie).

U okrytonasiennych epiderma płatków korony bywa silnie pofałdowana, tj. pofałdowaniu ulegają ściany całych komórek lub ściany antyklinalne, lub zewnętrzna część jest silnie pofałdowana od przodu.

W epidermie mogą występować komórki woreczkowate o charakterze wydzielniczym, jak np. u kapusty. U niektórych gatunków mogą także występować cystolity. Natomiast epiderma nasion i łusek wcześnie dojrzewa, staje się twarda, ulega skleryfikacji.

 

 

Opracowanie: Iza Kołodziejczyk